Ama Daha Ucuzu Var! Her Meyve-Sebze Kurutma Makinesi Gerçekten Aynı İşi mi Yapıyor?

“Ama daha ucuzu var.”

Meyve-sebze kurutma makinesi araştırırken bu cümleyle karşılaşmak son derece normal.

Bir tarafta 100 tepsili bir makine, diğer tarafta yine 100 tepsili bir makine…

Dışarıdan bakıldığında benzer bir gövde, benzer sayıda tepsi, benzer bir kontrol paneli.

Bu durumda doğal olarak şu soru ortaya çıkıyor:

“İkisi de aynı işi yapıyorsa neden aralarında bu kadar büyük farklar var?”

Aslında burada sorulması gereken ilk soru fiyat değil.

Bu iki makine gerçekten aynı işi yapıyor mu?

Çünkü endüstriyel bir kurutma makinesini yalnızca tepsi sayısına bakarak karşılaştırmak, iki otomobili yalnızca “ikisinin de dört tekerleği var” diyerek aynı kabul etmeye benzer.

Bir otomobili değerlendirirken yalnızca tekerlek sayısına bakmayız.

Motoruna, güvenliğine, yakıt tüketimine, malzeme kalitesine, sürüş performansına, dayanıklılığına ve servis altyapısına da bakarız. Kurutma makinelerinde de durum bundan çok farklı değildir. Tepsi sayısı önemlidir. Ancak tek başına makinenin kapasitesini, kurutma kalitesini veya üretim performansını göstermez. Asıl önemli olan;

o tepsilerin üzerindeki ürünü ne kadar homojen, kontrollü, verimli ve tekrar edilebilir şekilde kurutabildiğidir. İşte fiyat karşılaştırması da ancak bundan sonra anlamlı hale gelir.

Aynı Tepsi Sayısı, Aynı Makine Demek Değildir

Kurutma makinesi araştırırken en kolay karşılaştırılan özelliklerden biri tepsi sayısıdır.

• 50 tepsi.

• 100 tepsi.

• 150 tepsi.

• 250 tepsi

Fakat tepsi sayısı bize sadece makinenin içerisinde kaç adet tepsi bulunduğunu söyler.

Bize şunları söylemez:

• Makine içerisindeki hava her tepsiye eşit ulaşıyor mu?

• Hava debisi yeterli mi?

• Fan seçimi ürün yüküne uygun mu?

• Hava basıncı doğru hesaplanmış mı?

• Isı makine içinde dengeli dağılıyor mu?

• Nem doğru şekilde tahliye ediliyor mu?

• İzolasyon yeterli mi?

• Isıtma sistemi gerçek üretim yüküne göre tasarlanmış mı?

• Kontrol sistemi sıcaklık ve nem değişimlerine doğru tepki veriyor mu?

• Birinci tepsideki ürün ile son tepsideki ürün aynı kalitede kuruyor mu?

Dolayısıyla “İkisinde de 100 tepsi var” demek, iki makinenin aynı kapasitede, aynı kalitede veya aynı verimlilikte olduğu anlamına gelmez. 100 tepsi, otomobilde dört tekerlek gibidir. Temel bir özellik söyler. Ama performansın tamamını anlatmaz.

Meyve Sebze Kurutma Makinesinin Asıl Değeri Nerede?

Bir kurutma makinesi dışarıdan bakıldığında oldukça basit görünebilir. Bir kabin, Tepsiler, Isıtıcı, Fan, Kontrol paneli... Fakat gerçek kurutma performansını belirleyen unsur, bu parçaların tek tek var olması değil, birbirleriyle nasıl çalıştıklarıdır.

Kurutmanın temelinde kontrollü ısı ve güçlü, dengeli hava hareketi vardır.

Ürünün içerisindeki nemin uzaklaştırılabilmesi için doğru sıcaklığın yanında; doğru hava debisinin, doğru hava basıncının, doğru hava yönünün ve doğru sirkülasyonun oluşturulması gerekir. Fanı büyütmek tek başına çözüm değildir. Rezistans gücünü artırmak da tek başına çözüm değildir. Sıcaklığı mümkün olduğunca yükseltmek ise çoğu zaman çözüm değil, yeni bir problemdir. Önemli olan bütün sistemin ürünün ihtiyacına göre birlikte çalışmasıdır. Doğru tasarlanmamış bir sistemde bazı tepsiler hızlı kururken bazıları nemli kalabilir. Bazı bölgelerde ürün fazla ısıya maruz kalabilir. Bazı tepsilerde renk değişimi oluşabilir. Proses gereğinden fazla uzayabilir. Operatör sürekli tepsilerin yerini değiştirmek zorunda kalabilir.

Sonuç olarak müşteri sadece paslanmaz çelikten yapılmış bir dolap satın almış olur.

Oysa profesyonel üretimde satın alınması gereken şey şudur:

Kontrollü ve tekrar edilebilir bir kurutma prosesi.

Kurutma Sadece Sıcaklık Meselesi Değildir

Kurutma konusunda en sık karşılaşılan yanlışlardan biri, sıcaklığın yükseldikçe kurutmanın daha iyi olacağı düşüncesidir. Oysa amaç ürünü pişirmek değildir. Amaç ürün içerisindeki nemi, ürünün yapısına zarar vermeden uzaklaştırmaktır. Örneğin gereğinden yüksek sıcaklık;

ürünün rengini bozabilir, aromasını değiştirebilir, yüzeyde hızlı kabuklaşmaya neden olabilir, ürünün iç kısmındaki nemin çıkmasını zorlaştırabilir. Bu nedenle profesyonel kurutma sistemlerinde yalnızca “kaç dereceye çıkıyor?” sorusuna bakılmaz.

Asıl soru şudur:

• O sıcaklığı ürünün tamamına ne kadar dengeli ve kontrollü ulaştırıyor?

İyi bir kurutma sistemi yalnızca sıcak hava üreten sistem değildir.

Yeterli sıcaklığı doğru hava hareketiyle birleştirebilen sistemdir.

Hava Akışı Neden Bu Kadar Önemli?

Kurutmanın en önemli bileşenlerinden biri hava hareketidir. Çünkü ürünün içerisinden çıkan nemin ortamdan uzaklaştırılması gerekir. Makine içerisinde yeterli ve dengeli hava hareketi yoksa sıcaklık yükselse bile kurutma verimli gerçekleşmeyebilir. Bu noktada; fan seçimi, hava kanalları, hava yönlendirmeleri, bypass sistemi, hava debisi, basınç ve kabin içerisindeki direnç birlikte değerlendirilmelidir. İşte mühendislik tam burada devreye girer. Bir makinenin üzerinde güçlü bir fan bulunması tek başına iyi hava akışı sağladığı anlamına gelmez.

Havanın nereye gittiği, hangi hızda ilerlediği ve ürünün her noktasına ulaşıp ulaşmadığı önemlidir.

Gerçek Kapasite Nedir?

Kurutma sektöründe en fazla yanlış anlaşılan konulardan biri kapasitedir.

Bir makine için; “Günde 1 ton.” “Günde 2 ton.” “Günde 5 ton.” demek kulağa etkileyici gelebilir.

Fakat kapasite tek bir rakam değildir. Çünkü kurutulacak ürünün; su oranı, çeşidi, olgunluğu, hasat zamanı, hasattan sonra geçen süre, soğuk depoda bekleyip beklemediği, kesim biçimi, dilim kalınlığı, tepsi üzerindeki yükleme yoğunluğu ve hedeflenen son nem oranı

kurutma süresini doğrudan değiştirir. Elma ile karpuz aynı sürede kurumaz. Domates ile incir aynı davranışı göstermez. 5 mm dilim ile 10 mm küp kesim aynı sürede kurumaz.

Dolayısıyla bir makineye fiziksel olarak ne kadar ürün sığdığı ile efektif olarak ne kadar ürün kurutabildiği aynı şey değildir. Makinenin içerisine daha fazla ürün doldurmak mümkündür.

Fakat hava ürünün içerisinden geçemiyorsa o ürünün orada bulunmasının üretim kapasitesine bir katkısı yoktur. Bu nedenle kapasite değerlendirmesinde şu soru çok daha değerlidir:

• “Makinenin içerisine kaç kilogram ürün koyabilirim?”

değil,

• “Bu makine bir vardiyada kaç kilogram ürünü doğru şekilde kurutabilir?”

  
  

Malzeme Kalitesi Neden Önemli?

Endüstriyel gıda makinelerinde kullanılan malzeme yalnızca görüntü meselesi değildir.

Makinenin gövdesi, iç yüzeyleri, taşıyıcı parçaları, bağlantı elemanları ve gıdayla temas eden bölümleri uzun yıllar boyunca; ısıya, neme, temizliğe, kimyasallara ve yoğun kullanıma maruz kalır. Bu nedenle kullanılan paslanmaz malzemenin niteliği, kalınlığı ve işçilik kalitesi önemlidir. İlk bakışta benzer görünen iki makinenin gövde yapısı, malzeme kalınlığı veya kullanılan bileşenleri birbirinden tamamen farklı olabilir. Bu farklılıklar makinenin;

dayanıklılığını, temizlenebilirliğini, hijyenini, enerji performansınıve kullanım ömrünü

doğrudan etkiler.

İzolasyon Görünmez Ama Faturada Kendini Gösterir

Kurutma makinesinin dışarıdan görünmeyen ama performans üzerinde çok etkili olan unsurlarından biri de izolasyondur. Yetersiz izolasyon; ısı kaybına, enerji tüketiminin artmasına, ortamın gereksiz yere ısınmasına, makinenin istenilen sıcaklığı korumakta zorlanmasına ve proses kontrolünün bozulmasına neden olabilir.

Makinenin içerisindeki ısıyı üretmek kadar, o ısıyı içeride tutabilmek de önemlidir.

Bu nedenle panel yapısı, izolasyon malzemesi, kapı sızdırmazlığı ve birleşim noktaları bir bütün olarak değerlendirilmelidir.

Otomasyon Sadece Bir Ekran Değildir

Bugün birçok makinenin üzerinde dijital ekran bulunuyor. Fakat bir makinede ekran bulunması, o makinenin gelişmiş otomasyona sahip olduğu anlamına gelmez. Asıl önemli olan sistemin; neyi ölçtüğü, hangi verileri takip ettiği, bu verilere nasıl tepki verdiği ve operatöre ne kadar kontrol sağladığıdır. Profesyonel bir kurutma sisteminde sıcaklığın ve nemin izlenebilmesi, ürünlere göre reçetelerin oluşturulabilmesi ve prosesin belirli kriterlere göre yönetilebilmesi büyük avantaj sağlar. Çünkü ticari üretimde amaç bir kez iyi ürün çıkarmak değildir. Her üretimde benzer sonucu tekrar tekrar elde edebilmektir.

Bir müşteriniz sizden aynı ürünü ikinci kez satın aldığında ilk aldığı ürünle benzer renk, aroma, nem oranı ve kaliteyi bekler. İşte otomasyonun gerçek değeri burada ortaya çıkar.

Peki Büyük Fiyat Farkları Nasıl Oluşuyor?

Şimdi tekrar baştaki soruya dönelim. İki makinenin tepsi sayısı benzer. Görüntüleri benzer.

Peki fiyatları neden bu kadar farklı olabilir? Çünkü bir makinenin maliyeti yalnızca kullanılan paslanmaz çelikten oluşmaz. Makine imalatında; paslanmaz çelik, motorlar, fanlar,

elektrik-elektronik bileşenler, sensörler, otomasyon ekipmanları, izolasyon malzemeleri, rezistanslar, elektrik panoları gibi birçok kalem bulunur. Bu ürünlerin önemli bir bölümü doğrudan veya dolaylı olarak döviz hareketlerinden etkilenmektedir. Ancak fiyat farkını yalnızca enflasyonla veya dövizle açıklamak da doğru değildir. Asıl fark çoğu zaman makinenin nasıl üretildiğinde ortaya çıkar. Çünkü bir kurutma makinesinin gerçek maliyetinin içerisinde; mühendislik, ürün geliştirme, hava akışı tasarımı, fan ve motor seçimi, projelendirme, otomasyon, izolasyon, kaliteli malzeme, işçilik, test süreçleri, kalite kontrol, yazılım, teknik destek, eğitim, yedek parça ve satış sonrası hizmet gibi birçok unsur vardır.

Bu kalemlerden bazıları azaltıldığında veya tamamen çıkarıldığında elbette daha düşük fiyatlı bir makine üretilebilir. Ancak bu noktada tüketicinin sorması gereken soru şudur:

Fiyat düşerken makineden neler çıkarılmış?

Düşük Satın Alma Fiyatı Her Zaman Düşük Maliyet Demek Değildir

İşletmeler için satın alma fiyatı önemlidir. Fakat makinenin gerçek maliyeti faturada yazan rakamdan ibaret değildir. Daha düşük fiyatla alınan bir sistem; kurutmayı daha uzun sürede tamamlıyorsa, ürünü homojen kurutamıyorsa, fazla fire oluşturuyorsa, daha fazla enerji tüketiyorsa, operatör müdahalesine ihtiyaç duyuyorsa, sık arızalanıyorsa

veya servis sürecinde üretimi uzun süre durduruyorsa, ilk gün elde edildiği düşünülen fiyat avantajı zaman içerisinde ortadan kalkabilir. Bu nedenle endüstriyel yatırımda yalnızca şu soruyu sormak yeterli değildir:

“Bu makine kaç TL?”

Şunu da sormak gerekir:

“Bu makine bana yıllar boyunca ne kadar üretim yaptıracak ve toplamda ne kadara mal olacak?”

Satış Sonrası Destek Neden Makinenin Bir Parçasıdır?

Makine satın alınırken çoğu zaman bütün dikkat teknik özelliklere ve fiyata verilir. Fakat makinenin gerçek hayatı teslimattan sonra başlar. Üretim başladığında; ürüne göre sıcaklık ayarı, hava debisi, ürün yükleme miktarı, dilim kalınlığı, kurutma süresi, nem kontrolü

gibi çok sayıda konu ortaya çıkar. Burada üreticinin bilgi birikimi ve müşterisine verdiği destek son derece önemlidir. Makineyi üretip teslim etmek işin yalnızca bir bölümüdür.

Asıl önemli olan, müşterinin o makineyle doğru üretim yapabilmesidir. Bu nedenle satın alma kararı verirken mutlaka şu sorular da sorulmalıdır:

• Makineyi aldıktan sonra ulaşabileceğim bir teknik ekip var mı?

• Ürün kurutma konusunda eğitim alabilecek miyim?

• Bir sorun yaşadığımda karşımda muhatap bulabilecek miyim?

• Yedek parçaya ulaşabilecek miyim?

• Üretici sattığı makinenin arkasında duruyor mu?

Çünkü endüstriyel bir yatırımda makinenin yanında üreticiyi de satın alırsınız.

Kurutma Dünyası Olarak Biz Neye Odaklanıyoruz?

Kurutma Dünyası olarak bizim yaklaşımımız yalnızca belirli sayıda tepsiyi bir kabinin içerisine yerleştirmek değildir. Bir kurutma sistemini değerlendirirken; hava hareketini, ürünün yapısını, sıcaklığı, nemi, basıncı, debiyi, enerji kullanımını, işletmenin bulunduğu bölgeyi, üretim kapasitesini ve kurutulacak ürün grubunu birlikte değerlendiriyoruz. Çünkü kurutma tek değişkenli bir işlem değildir. Her ürünün davranışı farklıdır. Her işletmenin üretim şekli farklıdır. Her kapasite ihtiyacı farklıdır. Bu nedenle doğru makine seçimi yalnızca katalog üzerinden yapılabilecek bir seçim değildir. Aynı zamanda makine satışından sonra müşterilerimize kurutma ve üretim konusunda bilgi aktarımını da önemsiyoruz.

Çünkü bizim için süreç makine teslim edildiğinde bitmiyor.

Asıl süreç üretim başladığında başlıyor.

Kurutma Makinesi Alırken Neleri Karşılaştırmalısınız?

İki teklif arasında seçim yaparken yalnızca fiyat ve tepsi sayısını karşılaştırmayın.

Şunları mutlaka değerlendirin:

• Tepsi ölçüsü ve gerçek ürün yükü

Tepsi sayısı kadar tepsinin ölçüsü ve ne kadar ürünün efektif şekilde yüklenebildiği önemlidir.

• Fan kapasitesi ve hava debisi

Havanın ürünün her noktasına ulaşabilmesi gerekir.

• Hava basıncı ve yönlendirme sistemi

Havanın yalnızca hareket etmesi değil, doğru güzergâhta hareket etmesi gerekir.

• Isıtma sistemi

Kurulu güç, üretim kapasitesi ve ürün yüküne uygun olmalıdır.

• İzolasyon

Makine ısıyı ne kadar iyi koruyor?

• Otomasyon sistemi

Sıcaklık, nem ve üretim reçeteleri ne kadar kontrol edilebiliyor?

• Malzeme kalitesi

Gövde, iç yapı ve ürünle temas eden bölümlerde hangi malzemeler kullanılıyor?

• Gerçek kurutma kapasitesi

Katalogdaki kilogram bilgisinin hangi ürüne ve hangi koşullara göre hesaplandığını mutlaka sorun.

• Enerji tüketimi

Saatlik tüketimin yanında toplam kurutma süresini de dikkate alın.

• Servis ve teknik destek

Satıştan sonra karşınızda ulaşabileceğiniz bir üretici var mı?

• Eğitim

Makineyi kullanmanın yanında ürünü doğru kurutmayı da öğrenebilecek misiniz?

• Referanslar

Mümkünse çalışan makineleri ve daha önce kurulmuş sistemleri görün.

En Ucuz Makine Hangisi?

Belki de bu soruyu biraz değiştirmek gerekiyor.

• “En ucuz kurutma makinesi hangisi?”

  yerine;

• “Yatırımımı uzun vadede en doğru şekilde değerlendirecek kurutma sistemi hangisi?”

  diye sormak daha doğru olabilir.

Çünkü iki makinenin üzerinde aynı sayıda tepsi olması; aynı kapasitede, aynı verimlilikte, aynı malzeme kalitesinde, aynı enerji performansında, aynı otomasyon seviyesinde veya aynı kullanım ömründe oldukları anlamına gelmez. Fiyat elbette önemli bir kriterdir. Ancak profesyonel bir üretim yatırımı söz konusu olduğunda fiyat, karar kriterlerinden yalnızca biridir.

Mühendislik, malzeme kalitesi, hava akışı, efektif kapasite, enerji kullanımı, otomasyon, satış sonrası destek ve üretici tecrübesiyle birlikte değerlendirilmelidir. Bir sonraki teklif karşılaştırmanızda karşınıza yine;

• “Ama daha ucuzu var.”

Cümlesi çıkarsa sadece etiketteki rakama bakmayın.

Önce şu soruyu sorun:

• “Peki gerçekten aynı makineyi mi karşılaştırıyoruz?”